Ngành bao bì gồm ba dây chuyền gần như không liên quan đến nhau về máy móc: bao bì giấy carton (tạo sóng, in, bế, dán thùng), bao bì nhựa mềm (in màng, ghép nhiều lớp, chia cuộn, làm túi) và bao bì kim loại (dập, vuốt, cuốn, ghép mí lon và hộp). Một nhà máy thường chỉ mạnh ở một dây chuyền; những tập đoàn bao bì lớn thì có nhà máy riêng cho từng loại.
Điểm chung của cả ba là khách hàng: ngành thực phẩm, đồ uống, hoá mỹ phẩm, điện tử, hàng xuất khẩu. Bao bì là ngành phục vụ, sống theo nhịp sản xuất của khách. Bài này đi qua từng dây chuyền, những yêu cầu chất lượng đặc thù, và các kiểu xí nghiệp người tìm nhà cung cấp sẽ gặp.
Dây chuyền bao bì carton sóng
Một nhà máy thùng carton đầy đủ làm từ cuộn giấy tới thùng thành phẩm theo thứ tự:
- Nhận giấy cuộn. Giấy mặt và giấy sóng từ nhà máy giấy, kiểm định lượng, độ ẩm, độ bền nén vòng.
- Tạo sóng. Trên máy tạo sóng, giấy sóng được làm nóng ẩm bằng hơi, ép qua cặp trục răng thành sóng, phết hồ tinh bột lên đỉnh sóng và dán với giấy mặt. Ghép nhiều lớp cho tấm ba lớp, năm lớp hay bảy lớp; kích cỡ sóng thường gọi bằng các chữ A, B, C, E.
- Cắt tấm. Băng tấm liên tục được xẻ dọc, cắt ngang theo kích thước đơn hàng, xếp chồng.
- In. Phần lớn thùng carton in flexo bằng mực gốc nước, một đến vài màu; hộp cao cấp có thể dán mặt giấy in offset lên tấm sóng.
- Bế, xẻ rãnh, chạp. Máy bế tạo hình hộp đặc biệt, máy xẻ rãnh tạo nắp thùng tiêu chuẩn.
- Dán hoặc ghim thùng. Dán keo hoặc ghim kim loại ở mép nối, gấp phẳng.
- Đóng kiện và giao. Thùng gấp phẳng được bó kiện, giao theo lịch sản xuất của khách.
Máy tạo sóng là khoản đầu tư lớn nhất. Nhiều xưởng nhỏ không có máy tạo sóng mà mua tấm carton từ nhà máy lớn rồi chỉ in, bế, dán; với đơn nhỏ và mẫu đa dạng, đây là mô hình rất phổ biến.
Những chỉ tiêu làm nên một thùng carton tốt
Thùng carton phải chịu được chồng xếp trong kho và trên container nhiều tuần, trong điều kiện ẩm. Chỉ tiêu quan trọng nhất vì vậy là độ bền nén thùng, phụ thuộc vào định lượng và chất lượng giấy, số lớp, cỡ sóng, độ chính xác của nếp gấp và độ ẩm của tấm. Một thùng đủ lớp nhưng giấy kém hoặc ẩm vẫn có thể bẹp ở tầng dưới cùng.
Chỉ tiêu thứ hai là độ bục, độ bền mép, khả năng chịu va đập trong vận chuyển. Nhà máy bao bì làm bài bản có phòng thử với máy nén thùng, máy đo độ bục, tủ điều hoà mẫu, và ghi kết quả theo lô. Khách hàng xuất khẩu hay khách thương mại điện tử thường yêu cầu thử rơi với hàng thật đóng trong thùng.
Chỉ tiêu thứ ba ít được nghĩ tới là độ ổn định kích thước. Dây chuyền đóng gói tự động của khách đòi thùng đúng kích thước tới từng milimét và gấp mở trơn tru; thùng lệch làm máy dán thùng kẹt, dừng cả dây chuyền của khách. Đây là lý do khách lớn đánh giá nhà máy carton rất kỹ dù sản phẩm nhìn đơn giản, và giữ mẫu thùng chuẩn để đối chiếu từng lô.
Dây chuyền bao bì nhựa mềm
Túi cà phê, túi bánh kẹo, gói mì, túi đứng có khoá kéo đều là bao bì nhựa mềm nhiều lớp. Mỗi lớp có một nhiệm vụ, và dây chuyền gồm các khâu sau:
| Khâu | Việc chính | Điều phải kiểm soát |
|---|---|---|
| Màng nền | Mua hoặc tự thổi các màng như BOPP, PET, PE, màng mạ nhôm, nhôm lá | Độ dày đều, xử lý bề mặt để mực bám |
| In | In ống đồng cho chất lượng cao, số lượng lớn; in flexo cho đơn vừa | Màu đúng mẫu, chồng màu chính xác, dung môi tồn dư |
| Ghép màng | Dán các lớp với nhau bằng keo gốc dung môi hoặc keo không dung môi | Độ bám giữa các lớp, bọt khí, mùi |
| Ủ chín keo | Để cuộn trong phòng ủ cho keo đóng rắn hoàn toàn | Nhiệt độ, thời gian ủ trước khi chia cuộn |
| Chia cuộn, làm túi | Xẻ cuộn cho máy đóng gói tự động, hoặc làm túi ba biên, túi đứng, túi khoá kéo | Mối hàn kín, kích thước, khoá kéo hoạt động |
Với bao bì thực phẩm, dung môi tồn dư trong màng sau in và ghép là chỉ tiêu khách hàng lớn kiểm rất chặt, vì nó có thể gây mùi và thôi nhiễm vào thực phẩm. Đây cũng là lý do xưởng in ống đồng cần hệ thống thu hồi hoặc xử lý hơi dung môi.
Bao bì kim loại: lon, hộp và nắp
Bao bì kim loại có hai nhánh chính. Lon nhôm đồ uống là lon hai mảnh: thân lon được dập và vuốt từ một miếng nhôm tròn thành cốc cao, thành mỏng, rửa, phủ lớp lót trong, in mặt ngoài, cổ lon được thắt lại; nắp lon làm ở dây chuyền riêng. Dây chuyền chạy tốc độ rất cao, vốn lớn, nên số nhà máy ít và thường đặt gần các nhà máy bia, nước giải khát lớn.
Hộp sắt tráng thiếc ba mảnh dùng cho đồ hộp thực phẩm, sữa bột, sơn, hoá chất: thân hộp cuộn từ tấm sắt tráng đã in, mép được hàn, hai đầu ghép mí với đáy và nắp. Dây chuyền linh hoạt hơn, nhiều xí nghiệp vừa làm được, kể cả hộp quà, hộp bánh in đẹp. Nắp chai, nắp lọ kim loại là một nhánh phụ khác.
Yêu cầu khắt khe nhất của bao bì kim loại là mối ghép mí kín và lớp lót trong không bị hỏng, vì thực phẩm đóng hộp được tiệt trùng và bảo quản lâu. Nhà máy đồ hộp thường kiểm mối ghép mí của hộp rỗng ngay khi nhận và trên dây chuyền đóng hộp của mình.
Các kiểu xí nghiệp bao bì và cách nhận ra
Khi tìm nhà cung cấp bao bì, bạn sẽ gặp mấy kiểu sau. Mỗi kiểu hợp với một loại đơn:
- Nhà máy carton có máy tạo sóng: chủ động tấm, giá ổn định cho đơn lớn, lặp lại; đơn tối thiểu thường cao hơn.
- Xưởng carton mua tấm: linh hoạt, nhận đơn nhỏ, mẫu hộp lạ; chất lượng phụ thuộc nhà cung cấp tấm.
- Nhà máy in và ghép màng: có máy in ống đồng, máy ghép, phòng ủ; mạnh về bao bì thực phẩm số lượng lớn; mỗi mẫu cần trục in riêng nên đơn đầu tốn chi phí trục.
- Xưởng làm túi: mua màng đã in ghép hoặc màng trơn về làm túi; nhiều ở vùng ven đô thị.
- Nhà máy lon nhôm và hộp sắt: ít, vốn lớn, khách là doanh nghiệp đồ uống, thực phẩm lớn.
- Đơn vị thương mại bao bì: nhận đơn, thiết kế, đặt các xưởng trên; tiện cho khách nhỏ, nhưng cần biết rõ xưởng nào làm.
Phần lớn nhà máy bao bì tập trung quanh TP.HCM, vùng Bình Dương cũ, Đồng Nai, Tây Ninh (gồm vùng Long An cũ) ở phía Nam, và quanh Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng ở phía Bắc, sát các khu sản xuất thực phẩm, điện tử, hàng tiêu dùng.
Nếu bạn đang tìm xưởng bao bì đúng loại hoặc muốn đưa xí nghiệp bao bì của mình vào danh bạ, có thể để lại thông tin ở khung cuối trang để Xí Nghiệp liên hệ lại.
Nhịp sản xuất theo khách: vì sao bao bì hay là khâu gây trễ
Bao bì là mắt xích cuối cùng trước khi hàng của khách rời nhà máy, nên chỉ cần thiếu thùng hay thiếu túi một ngày là cả dây chuyền đóng gói của khách phải dừng. Trong khi đó, nhà máy bao bì phải xếp lịch cho hàng chục khách, mỗi khách nhiều mã, mỗi mã một khổ giấy, một bộ trục in, một khuôn bế. Đổi mã trên máy tạo sóng, máy in ống đồng hay máy bế đều mất thời gian chuẩn bị.
Nhà máy bao bì giỏi xử lý chuyện này bằng ba cách: nắm dự báo sản xuất của khách theo tuần, giữ tồn kho an toàn cho các mã chạy đều, và gom các đơn cùng khổ giấy, cùng bộ màu để chạy liền nhau. Khách hàng giỏi thì cho nhà cung cấp bao bì biết kế hoạch sớm, chốt mẫu in dứt điểm, tránh đổi chi tiết nhỏ trên bao bì liên tục.
Ví dụ giả định: một nhà máy bánh kẹo thay đổi một dòng chữ trên túi ngay trước mùa cao điểm. Với in ống đồng, việc này có nghĩa là khắc lại trục, in thử, duyệt lại màu, trong khi máy in đã kín lịch. Một thay đổi nhỏ trên thiết kế có thể biến thành hai tuần trễ hàng. Những tình huống như vậy giải thích vì sao nhà máy bao bì hay đề nghị khách khoá thiết kế trước một thời gian nhất định.
Những chuẩn khách hay hỏi xí nghiệp bao bì và vì sao
Vệ sinh bao bì thực phẩm. Bao bì là một phần của an toàn thực phẩm, nên khách ngành thực phẩm hỏi về điều kiện nhà xưởng, kiểm soát dị vật, côn trùng, và hệ thống quản lý an toàn bao bì. Đây là lý do nhiều nhà máy bao bì có khu sản xuất kín, quy định trang phục như xưởng thực phẩm.
Vật liệu tiếp xúc thực phẩm. Màng, mực, keo, lớp lót lon phải phù hợp để tiếp xúc thực phẩm theo quy định của thị trường; khách thường yêu cầu phiếu thử thôi nhiễm của nhà cung cấp nguyên liệu.
Nguồn giấy có chứng nhận. Một số khách xuất khẩu yêu cầu giấy làm thùng có chứng nhận nguồn rừng, tương tự như với đồ gỗ.
Thiết kế dễ tái chế. Theo nguyên tắc trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất trong Luật Bảo vệ môi trường 2020, nhãn hàng ngày càng chú ý bao bì một loại vật liệu, ít lớp, dễ tách, dễ tái chế; nhà máy bao bì có năng lực thiết kế lại theo hướng này có lợi thế.
Câu hỏi thường gặp
Thùng carton ba lớp và năm lớp khác nhau ở khâu sản xuất thế nào?
Thùng ba lớp gồm hai mặt giấy và một lớp sóng, còn thùng năm lớp có hai lớp sóng xen giữa ba mặt giấy. Máy tạo sóng ghép thêm một tầng sóng nữa để làm tấm năm lớp. Tấm năm lớp dày, cứng và chịu nén tốt hơn, dùng cho hàng nặng hoặc chồng xếp cao.
Vì sao in ống đồng có chi phí đầu cao?
Mỗi màu trong mẫu in cần một trục in khắc riêng, nên một mẫu nhiều màu cần cả bộ trục. Chi phí làm trục được chia vào số lượng in, nên in ống đồng có lợi với đơn số lượng lớn và mẫu dùng lâu dài, còn đơn nhỏ thường hợp với in flexo hoặc in kỹ thuật số.
Ủ chín keo trong bao bì ghép màng là gì?
Sau khi ghép, keo giữa các lớp màng chưa đóng rắn hoàn toàn. Cuộn màng được để trong phòng ủ ở nhiệt độ phù hợp một thời gian để keo phản ứng hết. Cắt làm túi quá sớm có thể làm bong lớp và để lại mùi, tồn dư trong bao bì.
Bao bì nhựa nhiều lớp có tái chế được không?
Rất khó, vì các lớp nhựa và nhôm khác nhau dính chặt vào nhau, không tách được bằng cách thông thường. Đó là lý do ngành bao bì đang phát triển bao bì một loại nhựa nhiều lớp, giữ được tính năng mà dễ tái chế hơn.
Xưởng bao bì nhỏ nên bắt đầu ở khâu nào?
Nhiều xưởng bắt đầu bằng khâu gia công sau như in, bế, dán thùng từ tấm carton mua sẵn, hoặc làm túi từ màng mua sẵn, vì vốn thấp hơn máy tạo sóng hay máy in ống đồng. Khi khách ổn định và đơn đủ lớn, xưởng mới tính đầu tư lùi về các khâu đầu chuỗi.