Sau đợt hợp nhất ngày 01/7/2025, vùng Đồng bằng sông Cửu Long còn năm tỉnh thành: Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau. Sản xuất ở đây chủ yếu là chế biến từ ruộng, vườn, ao và biển: xay xát gạo, chế biến cá tra, tôm, dừa, trái cây, cùng một số ngành công nghiệp như điện khí, phân đạm, xi măng, gạch gốm, đóng tàu nhỏ.
Bài này đi theo ngành chế biến chứ không theo từng tỉnh, vì mỗi ngành trải qua nhiều tỉnh: gạo, cá tra, tôm, dừa, trái cây, vật liệu và năng lượng. Ở mỗi ngành sẽ chỉ rõ tỉnh nào, tỉnh cũ nào mạnh. Nếu bạn đang tìm cơ sở chế biến ở miền Tây hoặc muốn đưa xí nghiệp của mình vào danh bạ, có thể để lại thông tin ở khung cuối trang để Xí Nghiệp liên hệ lại. Khu công nghiệp, đất đai không bàn ở đây.
Năm tỉnh thành và các tỉnh cũ nhập vào
Bảng dưới giúp đọc tên vùng quen gọi theo địa giới mới. Ngành ghi là những ngành nổi bật, không phải danh sách đầy đủ.
| Tỉnh thành hiện nay | Gồm cả | Ngành sản xuất nổi bật |
|---|---|---|
| Cần Thơ | Sóc Trăng, Hậu Giang cũ | Xay xát gạo, thuỷ sản, thức ăn thuỷ sản, tôm Sóc Trăng, mía và khóm Hậu Giang |
| Vĩnh Long | Bến Tre, Trà Vinh cũ | Dừa và sản phẩm dừa, gạch gốm, trái cây, cây giống, điện than ven biển |
| Đồng Tháp | Tiền Giang cũ | Cá tra, gạo, trái cây, hoa kiểng, bột và hủ tiếu, thuỷ sản đông lạnh |
| An Giang | Kiên Giang cũ | Gạo, cá tra, thốt nốt, mắm, nước mắm Phú Quốc, xi măng, hải sản |
| Cà Mau | Bạc Liêu cũ | Tôm, cua, khí – điện – đạm, muối, mật ong rừng |
Nhờ bảng này, khi đọc tài liệu cũ ghi "Bến Tre", "Sóc Trăng", "Kiên Giang", bạn biết ngay hiện nay vùng đó thuộc tỉnh nào. Trong giao tiếp ngành, tên cũ vẫn được dùng rất phổ biến, vì gắn với thương hiệu sản phẩm như dừa Bến Tre, nước mắm Phú Quốc, muối Bạc Liêu.
Gạo: từ ruộng đến nhà máy lau bóng
Gạo là ngành chế biến rải khắp miền Tây, đậm nhất ở An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ cùng các vùng Kiên Giang cũ, Long An cũ. Chuỗi gồm thương lái thu mua lúa, nhà máy sấy, xay xát ra gạo lứt, rồi nhà máy lau bóng, tách màu, phân loại, đóng bao. Nhiều cơ sở chỉ làm một khâu: có nhà máy chuyên xay lúa thành gạo lứt, có nhà máy chuyên lau bóng cho xuất khẩu, nằm dọc các kênh rạch để ghe chở lúa, gạo cập bến.
Gạo thơm đặc sản như các giống ST của Sóc Trăng cũ, Nàng Thơm Chợ Đào, gạo Jasmine được trồng theo vùng, có hợp tác xã liên kết với doanh nghiệp. Phụ phẩm của ngành gạo cũng có giá trị: trấu làm chất đốt, viên nén, tro trấu; cám làm thức ăn chăn nuôi, dầu cám.
Với người tìm nguồn gạo, các câu hỏi cần đặt là giống lúa, vùng trồng, độ ẩm, tỉ lệ tấm, tỉ lệ hạt bạc bụng, và với xuất khẩu là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Nhà máy có máy tách màu, kho có kiểm soát độ ẩm sẽ giữ chất lượng ổn định hơn. Với gạo đóng túi thương hiệu riêng, bạn cũng nên thống nhất cách trộn giữa các lô và lưu mẫu từng lô, vì cùng một giống lúa nhưng khác vụ, khác ruộng có thể cho hạt cơm khác nhau.
Cá tra và tôm: hai ngành thuỷ sản chủ lực
Cá tra được nuôi dọc sông Tiền, sông Hậu, tập trung ở Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ. Ngành này có chuỗi khép kín: trại giống, vùng nuôi, nhà máy thức ăn thuỷ sản, nhà máy phi lê, cấp đông, và nhà máy tận dụng phụ phẩm làm bột cá, dầu cá, collagen. Nhà máy phi lê cá tra thường có hàng nghìn công nhân đứng chuyền cắt, lạng da, chỉnh hình, với kho lạnh lớn.
Tôm tập trung ở vùng ven biển: Cà Mau, Bạc Liêu cũ, Sóc Trăng cũ, Bến Tre, Trà Vinh cũ, Kiên Giang cũ. Có cả nuôi quảng canh trong rừng ngập mặn, tôm lúa, lẫn nuôi thâm canh trong ao lót bạt. Nhà máy chế biến tôm làm tôm nguyên con, bóc vỏ, hấp, tẩm bột, sushi cho nhiều thị trường. Cua Cà Mau là đặc sản được biết đến rộng rãi.
Cả hai ngành đều chịu yêu cầu chặt của thị trường nhập khẩu về kháng sinh, truy xuất vùng nuôi, điều kiện nhà máy. Ví dụ giả định: một nhà nhập khẩu yêu cầu chứng minh lô cá phi lê đến từ ao nào; nhà máy phải lưu hồ sơ con giống, thức ăn, thuốc dùng trong suốt vụ nuôi. Đây là lý do nhiều nhà máy tự nuôi hoặc liên kết chặt với vùng nuôi, và vì sao người mua chuyên nghiệp thường muốn đến tận ao nuôi trước khi ký đơn dài hạn với một nhà máy.
Dừa, trái cây và đặc sản chế biến
Dừa và sản phẩm dừa. Bến Tre cũ và Trà Vinh cũ, nay thuộc Vĩnh Long, là vùng dừa lớn. Từ trái dừa có cơm dừa nạo sấy, nước cốt, dầu dừa, thạch dừa, kẹo dừa; từ xơ dừa có chỉ xơ, thảm, mụn dừa làm giá thể; từ gáo dừa có than hoạt tính, đồ thủ công. Dừa sáp Cầu Kè là đặc sản của Trà Vinh cũ.
Trái cây. Tiền Giang cũ, nay thuộc Đồng Tháp, là vùng trái cây lớn với xoài, sầu riêng, vú sữa Lò Rèn, khóm Tân Phước; Đồng Tháp có xoài Cao Lãnh; Hậu Giang cũ có khóm Cầu Đúc. Chế biến gồm đóng gói tươi, sấy, đông lạnh, nước ép.
Thốt nốt và đặc sản vùng Bảy Núi. Vùng Tri Tôn, Tịnh Biên của An Giang có cây thốt nốt, làm đường thốt nốt, nước thốt nốt; Châu Đốc nổi tiếng với các loại mắm.
Nước mắm Phú Quốc. Nước mắm Phú Quốc của Kiên Giang cũ, nay thuộc An Giang, là sản phẩm có chỉ dẫn địa lý được bảo hộ, làm từ cá cơm ủ trong thùng gỗ. Phú Quốc còn có hồ tiêu.
Bánh, kẹo, bột. Kẹo dừa Bến Tre, bánh pía Sóc Trăng, hủ tiếu Mỹ Tho, làng bột Sa Đéc là những sản phẩm làm nên tên tuổi vùng, từ hộ đến xí nghiệp có thương hiệu.
Muối và mật ong. Muối Bạc Liêu phơi trên đồng ven biển; mật ong rừng U Minh từ rừng tràm.
Những ngành phụ trợ đi theo nông thuỷ sản
Mỗi ngành chế biến lớn ở miền Tây kéo theo một lớp ngành phụ trợ. Nuôi cá tra, tôm cần thức ăn thuỷ sản, nên vùng Cần Thơ, Đồng Tháp, An Giang có nhiều nhà máy thức ăn thuỷ sản, dùng cám gạo, bột cá, đậu nành. Chế biến đông lạnh cần kho lạnh, đá cây, thùng carton, túi PE, khay xốp, dịch vụ vận chuyển lạnh; nhiều xí nghiệp vừa và nhỏ trong vùng sống nhờ các đơn này.
Ngành gạo cần bao PP dệt, máy sấy, máy xay xát, băng tải; ở Cần Thơ, An Giang có các xưởng cơ khí chuyên chế tạo, sửa chữa máy sấy lúa, máy xay, máy lau bóng, ghe vỏ thép. Ngành dừa cần máy tách vỏ, máy nạo cơm, lò sấy, dây chuyền đóng lon nước dừa.
Với người tìm xưởng phụ trợ, Cần Thơ là điểm khởi đầu hợp lý vì là đô thị trung tâm vùng, có nhiều xưởng cơ khí, bao bì, dịch vụ. Một lưu ý là nhiều xưởng cơ khí ở miền Tây làm theo kinh nghiệm, không có bản vẽ chuẩn; khi đặt máy, bạn nên yêu cầu bản vẽ, thông số và thời gian bảo hành bằng văn bản.
Làng nghề và ngành vật liệu, năng lượng
Miền Tây không chỉ có nông sản. Bảng dưới gồm một số làng nghề và cơ sở công nghiệp có tiếng; vùng ghi theo tên quen gọi.
| Làng nghề hoặc ngành | Vùng | Sản phẩm | Điều nên biết |
|---|---|---|---|
| Gạch gốm Mang Thít | Vĩnh Long | Gạch, ngói, gốm đỏ | Nhiều lò dọc sông, phần lớn đã ngừng |
| Chiếu Định Yên | Lấp Vò, Đồng Tháp | Chiếu cói in hoa | Hộ dệt, có máy dệt |
| Hoa kiểng Sa Đéc, Cái Mơn | Đồng Tháp, Bến Tre cũ | Hoa, cây kiểng, cây giống | Vườn hộ, có xuất đi các tỉnh |
| Dệt thổ cẩm Chăm | Châu Phong, An Giang | Vải thổ cẩm, khăn | Hộ dệt, gắn với du lịch |
| Khí – điện – đạm | Cà Mau | Điện khí, phân đạm | Dùng khí từ ngoài khơi |
| Xi măng | Kiên Lương, Hà Tiên, Kiên Giang cũ | Clinker, xi măng | Dựa vào núi đá vôi ven biển |
| Nhiệt điện | Duyên Hải, Trà Vinh cũ | Điện than | Cụm nhà máy ven biển |
Gạch gốm Mang Thít là ví dụ rõ về làng nghề bị đô thị hoá và quy định môi trường thu hẹp: lò nung thủ công đốt trấu, củi gây khói, nhiều lò đã ngừng, một phần được giữ làm di sản du lịch. Người tìm gốm đỏ trang trí vẫn có thể đặt hàng ở các lò còn hoạt động.
Những điều riêng khi làm việc với cơ sở miền Tây
Thứ nhất là nước. Miền Tây chịu mùa lũ cuối năm ở vùng đầu nguồn và xâm nhập mặn mùa khô ở vùng ven biển. Nhà máy chế biến cần nước ngọt sạch, nên mùa khô một số cơ sở phải mua nước, khoan giếng sâu hoặc giảm công suất. Người đặt hàng nên hỏi về nguồn nước dự phòng.
Thứ hai là vận chuyển. Đường thuỷ vẫn là xương sống chở lúa gạo, vật liệu, nhưng hàng thuỷ sản đông lạnh, trái cây đi bằng xe lạnh về TP.HCM hoặc ra cảng. Các tuyến cao tốc mới đang rút ngắn thời gian, nhưng một số vùng sâu vẫn phải trung chuyển qua ghe.
Thứ ba là nền đất yếu và nhà xưởng. Nhiều cơ sở chế biến nhỏ có nhà xưởng đơn giản, khó đáp ứng yêu cầu vệ sinh của khách lớn. Với đơn thực phẩm xuất khẩu, nên chọn nhà máy đã có chứng nhận theo yêu cầu thị trường; với đơn đặc sản nội địa, cơ sở hộ vẫn hợp nếu có giấy tờ an toàn thực phẩm theo Luật An toàn thực phẩm 2010. Kiểm văn bản hiện hành khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Miền Tây hiện nay còn mấy tỉnh thành?
Từ ngày 01/7/2025, vùng Đồng bằng sông Cửu Long còn năm tỉnh thành là Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang và Cà Mau. Long An cũ, vốn thường được xếp vào vùng này, nay thuộc Tây Ninh.
Dừa Bến Tre bây giờ thuộc tỉnh nào?
Bến Tre cũ đã hợp nhất vào Vĩnh Long. Tên dừa Bến Tre vẫn được dùng như thương hiệu vùng, nhưng địa chỉ cơ sở sản xuất nay ghi Vĩnh Long kèm tên xã, phường mới.
Nước mắm Phú Quốc có gì khác nước mắm nơi khác?
Nước mắm Phú Quốc làm từ cá cơm vùng biển quanh đảo, ủ với muối trong thùng gỗ, và là sản phẩm có chỉ dẫn địa lý được bảo hộ. Chỉ nước mắm sản xuất trên đảo theo đúng quy trình mới được dùng tên này.
Nhà máy cá tra làm những sản phẩm gì?
Sản phẩm chính là cá tra phi lê đông lạnh, ngoài ra có cá cắt khúc, cá tẩm bột, và phụ phẩm làm bột cá, dầu cá, mỡ cá, collagen, gelatin. Chuỗi khép kín từ giống, nuôi, thức ăn đến chế biến là đặc điểm của ngành.
Muốn đặt kẹo dừa số lượng lớn nên lưu ý gì?
Chọn cơ sở có giấy tờ an toàn thực phẩm, hỏi tỉ lệ dừa, đường, mạch nha trong công thức, hạn sử dụng và bao bì chống ẩm. Kẹo dừa dễ chảy trong khí hậu nóng ẩm, nên khâu đóng gói và kho rất quan trọng.
Làng gạch gốm Mang Thít còn sản xuất không?
Còn, nhưng thu hẹp nhiều so với trước do quy định môi trường và nhu cầu gạch nung giảm. Một số lò chuyển sang gốm đỏ trang trí, gốm mỹ nghệ, một số được giữ làm điểm tham quan.